Zdrowie

Nagrody Nobla 2021

Ile wiedzy daje nam papryczka chili?

Monika Miłosz

2.11.2021 

Ilustracja: Aleksandra Ołdak

Październik to okres niezwykle ważny dla nauki akademickiej – oprócz wydziałowych inauguracji, powrotu studentów na uczelnie oraz pierwszych zajęć każdego roku poznajemy w tym okresie laureatów Nagrody Nobla.

Od trzech lat ciężar tych doniesień rozkłada się pomiędzy Sztokholm a Warszawę. Centrum Współpracy i Dialogu Uniwersytetu Warszawskiego organizuje bowiem Tydzień Noblowski – wydarzenie, podczas którego wybitne osiągnięcia noblistów są objaśniane przez kadrę akademicką z UW. Przedstawię tu więc dokonania kilku laureatów tegorocznej nagrody.

FIZJOLOGIA LUB MEDYCYNA

Ile wiedzy daje nam papryczka chili?

Za odkrycie receptorów temperatury i dotyku nagrodzeni zostali David Julius i Ardem Patapoutian. David Julius wykorzystał kapsaicynę, ostry związek z papryczek chili, który wywołuje uczucie pieczenia, aby zidentyfikować czujnik reagujący na ciepło w zakończeniach nerwowych skóry. Ardem Patapoutian analizował komórki wrażliwe na nacisk, aby odkryć nową klasę czujników, które reagują na bodźce mechaniczne w skórze i narządach wewnętrznych. Te przełomowe odkrycia zapoczątkowały intensywne działania badawcze, które doprowadziły do szybkiego wzrostu świadomości na temat tego, w jaki sposób nasz układ nerwowy wyczuwa ciepło, zimno i bodźce mechaniczne.

– Poznanie tych receptorów, mechanizmu działania doznania temperatury i dotyku, będzie bardzo ważnym narzędziem w walce z czymś, co staje się coraz większym wyzwaniem dla współczesnej medycyny – chorobami, które wiążą się z zaburzeniami czucia – stwierdza prof. Anna Kostera-Pruszczyk z Katedry i Kliniki Neurologii CSK UCK WUM.

FIZYKA

Nagroda w dobrym klimacie

Syukuro Manabe, Klaus Hasselmann i Giorgio Parisi zostali uhonorowani za przełomowy wkład naukowy w zrozumienie złożonych systemów fizycznych, a konkretnie modelowanie klimatu Ziemi, ilościowe określanie zmienności i wiarygodne przewidywanie globalnego ocieplenia. Naukowcy położyli podwaliny pod zdobywanie wiedzy na temat klimatu i tego, jak ludzkość na niego wpływa.

– Klimat jest układem chaotycznym, rozumianym jako zjawisko, w którym minimalna różnica z sytuacji początkowej doprowadza do zupełnie innej sytuacji końcowej. Jak ołówek stojący na szpicu. Gdy przesuniemy go minimalnie w jedną lub drugą stronę, sytuacja jest zupełnie inna. Układy chaotyczne i znajdowanie dla nich minimów są niezwykle ważne, ponieważ nabierają coraz większej wagi, także w kontekście klimatu. Chociaż układy te są bardzo trudne do opisania, to właśnie ze względu na ich zastosowanie w obszarze klimatu – przewidywania stanu oceanów, temperatury, rozkładu dwutlenku węgla – mają ogromną wagę praktyczną – mówi prof. Krzysztof A. Meissner z Instytutu Fizyki Teoretycznej Wydziału Fizyki UW.

CHEMIA

Wielkie wyróżnienie za małe cząsteczki

Liczne branże są zależne od zdolności do konstruowania cząsteczek, które mogą tworzyć elastyczne i trwałe materiały, magazynować energię w bateriach lub hamować postęp chorób. Ta praca wymaga katalizatorów, czyli substancji, które kontrolują i przyspieszają reakcje chemiczne, nie stając się częścią produktu końcowego. Naukowcy od dawna uważali, że zasadniczo dostępne są tylko dwa rodzaje katalizatorów: metale i enzymy. Benjamin List i David MacMillan zostali docenieni przez Komitet Noblowski, ponieważ w 2000 roku niezależnie od siebie opracowali trzeci rodzaj katalizy – asymetryczną organokatalizę, która opiera się na małych cząsteczkach organicznych.

– Nagroda Nobla przyznana jest za odkrycie katalizatorów, czyli małych cząsteczek, które powodują, że zachodzą reakcje organiczne. Dzięki temu możemy uzyskiwać produkty potrzebne na przykład w farmacji czy przy produkcji kosmetyków – tłumaczy dr hab. Wiktor Lewandowski z Zakładu Chemii Organicznej i Technologii Chemicznej Wydziału Chemii UW.

LITERATURA

Laureat z Zanzibaru

Za bezkompromisową analizę skutków kolonializmu i losu uchodźcy w przepaści między kulturami Nagrodę Nobla w dziedzinie literatury otrzymał Abdulrazak Gurnah. Gurnah dorastał na jednej z wysp Zanzibaru, zanim w latach 60. uciekł przed prześladowaniami i przybył do Anglii jako student. Opublikował dziesięć powieści oraz wiele opowiadań. Jest pierwszym czarnoskórym pisarzem, któremu przyznano nagrodę, od czasu Toniego Morrisona w 1993 roku.

– Jest to symptomatyczna wygrana w kontekście transferu międzykulturowego. Mamy tu także do czynienia z kwestiami tożsamościowymi. Laureat Nagrody Nobla jest depozytariuszem historii swojej ziemi. Jest współdziedzicem pewnego kontekstu, europejskiego kontekstu kulturowego, ale też tego kontekstu, z którego wychodzi – podkreśla dr Eliza Kącka z Instytutu Literatury Polskiej Wydziału Polonistyki UW.

POKOJOWA NAGRODA NOBLA

Rosja i Filipiny

Za działania na rzecz obrony wolności słowa uhonorowani zostali Maria Ressa i Dmitrij Muratov. Dziennikarze ci podkreślają w swojej działalności, że demokracja i wolność prasy stoją w obliczu coraz bardziej niesprzyjających warunków. Maria Ressa ujawnia w swoich publikacjach nadużycia władzy, stosowanie przemocy i rosnący autorytaryzm w swoim rodzinnym kraju – Filipinach. Dmitrij Andriejewicz Muratow od dziesięcioleci broni zaś wolności słowa w Rosji, działając w coraz trudniejszych warunkach.

– Są to przedstawiciele dziennikarstwa z dwóch krańców świata – Filipin i Rosji. Każde z nich wskazuje na wartości, które są ważne dla Komitetu. Z jednej strony jest Rosja, czyli kraj europejski, z drugiej Filipiny – kraj globalnego Południa. To pokazuje, że problem wolności słowa i ekspresji wypowiedzi jest ważny we wszystkich zakątkach świata wskazuje dr Justyna Nakonieczna-Bartosiewicz z Katedry Metodologii Badań nad Polityką Wydziału Nauk Politycznych i Studiów Międzynarodowych UW.

EKONOMIA

O skutku i przyczynie

Tegoroczni laureaci nagrody w dziedzinie ekonomii David Card, Joshua Angrist i Guido Imbens dostarczyli nowych spostrzeżeń na temat rynku pracy. Pokazali, jakie wnioski na temat przyczyny i skutku można wyciągnąć z naturalnych eksperymentów. Kluczem jest wykorzystanie sytuacji, w których przypadkowe zdarzenia lub zmiany polityki powodują, że poszczególne grupy ludzi są traktowane w różny sposób. Metoda ma przypominać badania kliniczne w medycynie.

– Nagrodę przyznano za dostarczenie metod analizy ekonomicznej w badaniach empirycznych, które pozwalają z dużym prawdopodobieństwem stwierdzić, że jakiś czynnik powoduje takie, a nie inne następstwa, że nie jest to przypadkowa korelacja, że możemy na tym polegać. Wyznaczenie tych związków przyczynowych pozwoli budować silne fundamenty polityki gospodarczej – wyjaśnia dr hab. Michał Brzeziński z Katedry Ekonomii Politycznej Wydziału Nauk Ekonomicznych UW.

Czytaj Więcej

Hutnik_1
Urodziny Dumy Bielan - Hutnik Warszawa obchodzi 65-lecie!
Hutnik Warszawa pierwszy raz rozgrywkach ligowych wystąpił w 1956 roku, w C klasie Warszawskiego...
Zwykli_Niezwykli_IG
Zwykli niezwykli lekarze w getcie warszawskim
Jesienią 1940 r. 400 tysięcy osób zostało zamkniętych za bramami getta warszawskiego. Niedobór...
kto_we_lwowie
Kto we Lwowie karmił wszy?
Epidemia, wojna, Lwów – rok 2022? Poniższa opowieść o bohaterstwie sięga dużo wcześniej,...
ZOLIBORZ
Czym żyje Żoliborz
Ostatnio, jak co noc, zataczam kółka na rowerze po ulicach Żoliborza. Powietrze szybo pozbywa...
LEGIA
Legia dobija dna
To już nie są żarty – Legia obrała kurs na pierwszą ligę i coraz mniej wskazuje to, by miała...
Słowo_na_W
Słowo na W
Nadszedł czternasty dzień lutego, a wraz z nim wątpliwości. Chociaż dzień zakochanych świętuje...
Stomatologia
Strach ma wielkie… zęby
5 marca obchodzimy Światowy Dzień Dentysty. Zachęcamy do jego obchodzenia, a nie udawania,...
1OLIMPIADA_15_modulow
Zimowe igrzyska olimpijskie daleko od Warszawy
Luty 2022 r. to miesiąc zimowych igrzysk olimpijskich w Pekinie, jednak nie wszyscy warszawscy...